ไทยกำลังมี ‘วุฒิสภา’ ชุดใหม่
ที่ไร้การตรวจสอบ ‘วุฒิ’ อย่างโปร่งใส
กลายเป็นประเด็นร้อนที่ถกเถียงกันอย่างกว้างขวางในสังคมออนไลน์ ภายหลังสมาชิกวุฒิสภาชุดใหม่ป้ายแดงที่ได้รับคะแนนโหวตสูงสุดอย่าง พญ.เกศกมล เปลี่ยนสมัย หรือ หมอเกศ
เมื่อสังคมออกมาตั้งข้อสังเกตกรณีวุฒิปริญญาโท และปริญญาเอก ของเธอที่ได้มาจาก Califonia University ว่ากันว่าสถาบันที่อ้างนี้ผลิตใบปริญญาจากมหาวิทยาลัยห้องแถวหรือไม่ ? ทำเล่มวิจัยเองหรือไม่ ? และจ่ายเงินเพื่อซื้อวุฒิจริงหรือไม่ ?
เบื้องต้นมีข้อพิสูจน์บางประการแล้วว่า วุฒิฯ ที่หมอเกศแสดงให้เห็นนั้นเป็น ใบเทียบวุฒิ และ Califonia University เป็นเพียงหน่วยงานให้บริการเทียบโอนวุฒิฯ มีชื่อเต็มว่า California University for Credential Evaluation กล่าวคือ หน่วยงานแห่งนี้ไม่ได้มีศักดิ์เป็น มหาวิทยาลัย ที่สามารถมอบ วุฒิการศึกษา เพียงแต่มีชื่อเฉพาะที่ชวนทำให้เข้าใจผิดได้ว่าเป็นมหาวิทยาลัย (University) นั่นเอง
เรื่องราวของหมอเกศที่กลายเป็นประเด็นอยู่ในตอนนี้ The Active ไม่ได้ชวนขุดคุ้ยประวัติการศึกษาของใคร และตัดสินว่าสิ่งที่เกิดขึ้นนั้นเหมาะสมหรือไม่ ? เพราะนั่นขึ้นอยู่กับการใช้วิจารณญาณของแต่ละบุคคลตัดสินได้เอง (และนี่เป็นหน้าที่ของ กกต. ในการตรวจสอบให้เรื่องนี้เกิดความชัดเจน โปร่งใส)
แต่สิ่งที่เราตั้งใจคืออยากชวนทุกคนช่วยกันตั้งคำถาม ว่า ทำไมผู้คนจึงยังต้องดิ้นรนเพื่อการได้มาซึ่งวุฒิการศึกษา ? มีเหตุผลอะไรที่เราต้องยอมจ่ายจำนวนมากเพื่อแลกกับใบปริญญา ? หรือจริง ๆ ไม่เฉพาะแค่หมอเกศเพราะเราเอง ต่างก็เป็นเหยื่อของระบบวุฒิการศึกษาเหมือนกัน
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/07/บัณฑิตชูใบปริญญา-1024x682.jpg)
แล้วทำอย่างไรเพื่อให้ วุฒิการศึกษา สามารถสะท้อน ทักษะ และ คุณค่า ของผู้คนได้อย่างแท้จริง
เชื่อมั่นใบปริญญาจนสุดใจ
จนเผลอมองข้ามคุณค่าเนื้อในตน
ก่อนไปให้ถึงคำตอบ ของคำถามว่า ทำไมคนเราต้องการมีวุฒิการศึกษา ? ณิชา พิทยาพงศกร นักวิจัยอิสระ และที่ปรึกษาด้านการพัฒนาองค์กรและการเรียนรู้ ชวนทำความเข้าใจโจทย์ของโลกความเป็นจริงก่อนว่า “เราไม่อาจรู้ได้ด้วยตาเปล่า ว่าใครมีทักษะอะไรบ้าง”
ดังนั้น ระบบวุฒิการศึกษาจึงทำหน้าที่เป็น ตัวแทน (Proxy) ให้กับทักษะของมนุษย์ ใบวุฒิฯ สามารถบ่งชี้ได้คร่าว ๆ ว่า คนแต่ละคนมีความเชี่ยวชาญอย่างไร เพื่อเอื้ออำนวยความสะดวกให้นายจ้างเลือกรับคนให้ตรงกับงาน
ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในระบบวุฒิการศึกษาปัจจุบันนี้ มีอยู่ 2 ข้อหลักด้วยกัน คือ
- วุฒิการศึกษาไม่อาจสะท้อนทักษะของแรงงานได้อย่างครบถ้วน: เราอาจจะได้พบเห็นตามหน้าสื่ออยู่บ่อยครั้ง เกี่ยวกับปัญหาที่นายจ้างรับสมัครคนจบวุฒิฯ ป.ตรี แต่กลับไม่ได้ศักยภาพตามที่คาดหวัง หรือที่เรียกกันว่า Underqualified คือ การที่คนเรียนจบมาแล้วมีความสามารถต่ำกว่าระดับวุฒิการศึกษา ตรงกันข้าม ก็มีคนที่จบวุฒิฯ ป.6 แต่มีทักษะสูง กลับไม่มีโอกาสเข้าถึงใบวุฒิฯ ที่สามารถสะท้อนถึงความเชี่ยวชาญของเขาได้ ดังนั้นจึงมีคนที่มีวุฒิฯ แต่ไม่มีทักษะ หรือมีทักษะแต่กลับไม่มีวุฒิฯ
- ใคร ๆ ก็เริ่มออกวุฒิการศึกษาได้เองมากขึ้น: หลายหน่วยงานเริ่มออกแบบวุฒิการศึกษาของตัวเอง อย่าง สถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ ก็ถูกจัดตั้งขึ้นเพื่อช่วยรับรองบุคคลที่มีทักษะ หรือความชำนาญ แต่ไม่มีวุฒิฯ ก็สามารถมาเข้ารับการทดสอบที่สถาบันเพื่อขอรับคุณวุฒิ นำไปใช้ประโยชน์ในการทำงานได้ ซึ่งเป็นสถาบันที่มีการออกแบบการทดสอบและรับรองทักษะอย่างมีมาตรฐาน แต่ปัญหาคือ ไม่ใช่ทุกสถาบันจะมีมาตรฐานเดียวกันหมด
นักวิจัยด้านการเรียนรู้ อธิบายอีกว่า ลำพังแค่ 2 ปรากฏการณ์ข้างต้น ไม่ได้นำไปสู่การพยายามซื้อขายวุฒิการศึกษา หรือการปลอมแปลงวุฒิเพื่อให้บรรลุประโยชน์บางอย่าง แต่ยังมีอีก 3 เงื่อนไขสำคัญ คือ
- สังคมยังให้คุณค่ากับวุฒิการศึกษา และวุฒิฯ ยังมีชนชั้น: แน่นอนว่าถ้าสังคมยังนิยมวุฒิฯ กันอยู่ คนก็ต้องอยากมีวุฒิฯ เป็นธรรมดา แต่ปัญหาไม่ใช่แค่นั้น เพราะคนยังมีอคติกับวุฒิฯ เช่น “วุฒิฯ จากมหาวิทยาลัยดังย่อมดีกว่ามหาวิทยาลัยเฟรนไชส์” หรือ “การได้วุฒิฯ ต่างประเทศย่อมดูโก้กว่าได้วุฒิฯ ในไทย” การมีชนชั้นเช่นนี้ ทำให้คนพยายามไขว่คว้าวุฒิฯ ที่มีศักดิ์สูงกว่า เพื่อการยอมรับที่มากกว่า และอาจนำไปสู่วิธีการได้วุฒิฯ ที่ไม่ถูกต้อง เช่น การซื้อขาย การปลอมแปลง เป็นต้น แต่ท้ายที่สุด การมีวุฒิฯ ชั้นสูงก็ไม่ได้แปลว่าคนนั้นจะเก่งกว่าหรือมีทักษะมากกว่า เพราะการทำงานจริงไม่ได้ขึ้นอยู่กับระดับวุฒิฯ เพียงอย่างเดียว
“คงพูดได้ยากถ้าจะเคลมว่า การที่มีคนเก่ง ๆ จบจากสถาบันนี้ แปลว่าสถาบันนี้มีฝีมือมีคุณภาพ หรือเป็นเพราะสถาบันนี้ได้หัวกะทิเข้าไปเรียนกันแน่ (Cream in – cream out)”
ณิชา พิทยาพงศกร
- มีช่องทางให้ได้มาซึ่งวุฒิการศึกษาโดยง่าย: ปฏิเสธไม่ได้ว่า “จ่ายครบ จบแน่” ยังเป็นเงื่อนไขของการได้วุฒิฯ ในหลายสถานศึกษา และไม่ใช่แค่การซื้อวุฒิฯ แต่การใช้เงินเพื่อเป็นแต้มต่อในการเข้าถึงโอกาสก็ยังพบเห็นมาก เช่น การซื้อขายงานวิจัย การซื้อข้อสอบ ตลอดจนกรณีอย่าง Califonia University ที่เป็นประเด็นอยู่ ก็เป็นหน่วยงานให้บริการเทียบโอนวุฒิฯ เพื่อให้คนต่างประเทศได้มีวุฒิฯ ใช้ในการทำงานในสหรัฐอเมริกาได้ แต่คำถามคือ สถาบันที่ให้วุฒิฯ เหล่านั้นจะการันตีได้อย่างไรว่า วุฒิฯ จะสะท้อนทักษะของผู้ถือวุฒิฯ ได้อย่างถูกต้องและมีมาตรฐาน
- ผู้ว่าจ้างหรือองค์กรไม่ให้ความสำคัญในการตรวจสอบวุฒิการศึกษา: แม้ปัญหาการปลอมวุฒิฯ ระบาดหนักในสังคมไทย แต่กลับพบว่า ท่าทีของหน่วยงานส่วนใหญ่ยังไม่เข้มงวดต่อการ ตรวจสอบ วุฒิฯ เท่าที่ควร การตรวจสอบที่ว่า ไม่ใช่แค่การโทรไปสอบถามสถาบันที่เรียนจบ แต่หมายถึงการสร้างชุดการทดสอบทักษะเพื่อวัดผู้สมัครว่ามีทักษะตามที่วุฒิฯ ได้กล่าวอ้างจริงหรือไม่ เช่น การสัมภาษณ์ทัศนคติ การให้โจทย์ผลิตชิ้นงาน ตลอดจนการทดลองให้ทำงานเป็นทีม เพื่อวัดว่าคน ๆ นี้มีทักษะตรงตามความต้องการขององค์กรหรือไม่
เมื่อโลกหมุนเร็วขึ้นทุกวัน มนุษย์เองก็มีทักษะที่ซับซ้อนมากขึ้นเรื่อย ๆ ดังนั้นการจะหวังให้สถาบันการศึกษาที่เชื่องช้า ออกวุฒิฯ ได้ตรงกับผู้เรียนได้อย่างแม่นยำ คงเป็นเรื่องที่ท้าทายมาก ณิชา จึงเสริมว่า ในขณะที่เราพยายามออกแบบระบบวุฒิการศึกษาให้มีความจำเพาะและหลากหลาย เพื่อสามารถ ใส่รหัส (Encode) ทักษะของมนุษย์แต่ละคนได้นั้น อีกฟากหนึ่งอย่างสถานประกอบการ องค์กร และหน่วยรับแรงงานต่าง ๆ ก็ควรมีวิธีการ ถอดรหัส (Decode) ทักษะของมนุษย์ที่หลากหลายด้วยเช่นกัน โดยเฉพาะภาครัฐที่ต้องคัดเลือกบุคคลมาทำงานให้กับสาธารณชน ที่ใช้งบประมาณจากภาษีประชาชน
“มันเป็นไปไม่ได้อยู่แล้วที่เราจะบรรจุประสบการณ์ทักษะความรู้ของคนทั้งชีวิตเข้าไปอยู่ในกระดาษใบเดียว และอ้างอิงคุณค่าของเขาจากกระดาษใบนั้น ด้วยเหตุนี้ มันเลยจำเป็นต้องมีกระบวนการคัดเลือกอื่นเหมือนที่หลายบริษัททำ เช่น การสัมภาษณ์ การทำชิ้นงานตัวอย่าง การทำงานเป็นทีมเพื่อคัดคนไปอยู่ในงานที่เหมาะสม หรือ ‘Put right man in the right job‘”
ณิชา พิทยาพงศกร
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/07/ณิชา.jpg)
จากวุฒิสภา สู่วิกฤตวุฒิการศึกษา
บริษัทระดับโลกอย่าง Google และอีกหลายบริษัทในปัจจุบันนี้ มีขั้นตอนคัดเลือกคนเข้าทำงานอย่างละเอียดมากขึ้น ล้ำหน้าไปมาก ซึ่งนักวิจัยด้านการเรียนรู้ ตั้งข้อสังเกตว่า หน่วยงานที่เป็นหลักประกันอำนาจประชาชนอย่าง รัฐสภา รวมถึง คณะกรรมการการเลือกตั้ง ที่ดูแลการคัดเลือกบุคคล กลับแทบไม่มีขั้นตอนการตรวจสอบวุฒิฯ หรือทักษะเลย หรือถ้าอ้างว่าคัดแล้ว กระบวนการคัดเลือกนั้น ได้เอื้อให้ประชาชนได้ สว. ที่มีความเชี่ยวชาญในแต่ละกลุ่มอาชีพ หรือมีความเข้าใจในกระบวนการนิติบัญญัติมากขึ้นหรือไม่ ? แล้ว กกต. ในฐานะ HR ของประชาชนจะจัดการความคลางแคลงใจของผู้คนอย่างไร ?
“เราเห็นว่าเอกชนมีการตรวจสอบวุฒิฯ แล้ว แต่หน่วยงานภาครัฐ โดยเฉพาะตำแหน่งเจ้าหน้าที่ทางการเมืองอย่างสมาชิกวุฒิสภ ดังนั้น กกต. ต้องทำหน้าที่เหมือนเป็น HR แทนประชาชน แต่คุณแทบไม่ตรวจสอบวุฒิฯ ผู้สมัครเลย ค่าสมัคร 2,500 บาทคุณเอาไปทำอะไร ?”
ณิชา พิทยาพงศกร
ไม่ใช่แค่วุฒิสภา แต่วิกฤติวุฒิการศึกษานี้กำลังระบาดในสังคมไทย เมื่อใบแสดงคุณวุฒิมีกันอย่างเกลื่อนกลาด และเชื่อมั่นในพลังของใบปริญญามากจนสุดใจ แต่ไม่ได้ผิดที่หากจะเชื่อเช่นนั้น แต่สิ่งสำคัญคือต้องถอยกลับมามองว่า บทบาทของวุฒิการศึกษาควรถูกจัดวางอย่างไร ? เพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อตัวเองและสังคม ซึ่งนักวิจัยเสนอทางออก 4 วิธีด้วยกัน ประกอบด้วย
- เปิดเผยข้อมูลการพัฒนาผู้เรียนของสถาบันการศึกษา: หากเรามองบทบาทของภาครัฐเป็นธุรกิจ เป็นผู้ให้บริการด้านวุฒิการศึกษา ประชาชนที่เป็นผู้รับบริการก็ควรได้รับข้อมูลว่าแต่ละสถาบันการศึกษามีผลประกอบการอย่างไร กล่าวคือ สถาบันการศึกษาต้องเปิดข้อมูลให้กับสาธารณะ เช่น อัตราการจบมามีงานทำ, อัตราเงินเดือนบัณฑิตจบใหม่, คุณภาพขององค์กรที่เข้าทำงาน ตลอดจนความพึงพอใจของบัณฑิตที่มีต่อสถาบัน เพื่อให้คนเห็นคุณภาพของสถานศึกษาว่าได้ให้อะไรกับบัณฑิตมากกว่าใบปริญญาหรือไม่ ?
- สร้างระบบประเมินทักษะก่อนเข้าทำงาน: เพื่อวัดว่าผู้สมัครมีทักษะตามที่อ้างไว้ในวุฒิการศึกษาจริงหรือไม่ ดังที่กล่าวไปข้างต้น
- สภาวิชาชีพต้องกำหนดมาตรฐานวิชาชีพ: หากเราไม่อาจพึ่งสถานศึกษาให้เปิดข้อมูล หรือหวังให้นายจ้างคัดกรองคน สภาวิชาชีพก็ควรออกมาเรียกร้องในกรณีที่มีบุคคลแอบอ้างถึงวิชาชีพ แต่กลับปฏิบัติตนไม่สอดคล้องตามมาตรฐานหรือจรรยาบรรณ การตรวจสอบที่เข้มแข็งของผู้คนในอาชีพเดียวกัน จะช่วยทำให้การแอบอ้างวุฒิฯ ทำได้ยากขึ้น อย่างกรณีหมอเกศ แพทยสภาก็ได้ออกมาตั้งข้อกล่าวโทษ ถึงการแอบอ้างคุณวุฒิเกินจริง เป็นความเชี่ยวชาญที่ไม่ได้มีการรับรอง
- กลับมาตั้งคำถามกับตนเองต่ออคติทางคุณวุฒิ: หลายครั้งที่วุฒิการศึกษา กลายเป็นเครื่องมือในการตัดสินว่าใครบางคนไม่เหมาะสมกับบางตำแหน่ง หรือการเชื่อว่าคนที่เรียนจบสูงกว่าจะทำหน้าที่ได้ดีกว่า ฯลฯ ความคิดเหล่านี้ยิ่งเสริมแรงให้อคติทางคุณวุฒินั้นรุนแรงขึ้น และยิ่งทำให้เรามองข้ามคุณค่าในตน และตัดสินกันแค่ใบปริญญา
สำหรับอคติทางคุณวุฒิ ไม่ได้ทำร้ายเฉพาะคนรอบตัว แต่ยังย้อนมาบั่นทอนคุณค่าในตัวเราอีกด้วย เพราะถ้าไม่เข้าใจตัวเองมากพอ วุฒิฯ อาจกลายเป็นเพดานที่ทำให้คนเชื่อว่าคุณค่าเรามีเพียงเท่าที่ปริญญาเขียนไว้ ซึ่ง ณิชา ทิ้งท้ายว่า กรณีหมอเกศ เป็นหนึ่งตัวอย่างที่สะท้อนถึงปัญหาระบบวุฒิการศึกษาของไทย และชวนทุกคนทบทวนชีวิตตนเอง ว่า “เราเองก็เป็นเหยื่อของค่านิยมเช่นนี้อยู่หรือไม่ ?”
“แทนที่จะโฟกัสที่บุคคล ชวนมองว่าหมอเกศก็เป็นคนหนึ่งที่อยู่ภายใต้แรงกดดันของสังคม และอาศัยช่องว่างของค่านิยมเพื่อเข้าไปสู่ตำแหน่ง ดังนั้นคนที่เราควรจะเรียกร้องความรับผิดชอบด้วย คือ กกต. เพราะเราเสียภาษีทุกปี เพื่อเป็นค่าจ้างของคนเหล่านี้ แต่ประชาชนกลับไม่มีสิทธิออกแบบเลยว่า เราจะคัดเลือกวุฒิสภาอย่างไร”
ณิชา พิทยาพงศกร
เพราะมีทักษะ จึงมีวุฒิฯ – ไม่ใช่มีวุฒิฯ จึงมีทักษะ
เมื่อสถานศึกษาทำให้คน ๆ หนึ่งได้มาซึ่งวุฒิการศึกษา แต่ไม่ได้ประกันว่าผู้เรียนจะได้ทักษะอย่างครบถ้วน โดยเฉพาะในยุคที่ความรู้หมดอายุได้เร็วมากขึ้น บางความรู้ที่ครูสอนเมื่อปีก่อน ปีนี้อาจจะใช้การไม่ได้แล้ว แต่กลับกัน ผู้คนจำนวนมากก็ได้ทักษะและความเชี่ยวชาญจากแหล่งความรู้ที่มีอยู่มหาศาลทั้งในและนอกโลกออนไลน์ แต่ปัญหาคือ เราไม่อาจเอาทักษะนอกห้องเรียนเหล่านั้นไปแลกเป็นวุฒิการศึกษาของสถานศึกษาได้ทั้งหมด
สถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ (สคช.) จึงถูกจัดตั้งขึ้นเพื่อเปิดโอกาสให้คนที่มีทักษะ มาสอบเทียบระดับ เปลี่ยนเป็นคุณวุฒิเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ในการทำงานหรือศึกษาต่อ โดย สคช. มีหน้าที่พัฒนาระบบคุณวุฒิวิชาชีพให้เป็นที่ยอมรับเพื่อรับรอง สมรรถนะ ของคนตามมาตรฐานอาชีพ โดยมีการร่วมมือกับภาคธุรกิจและอุตสาหกรรมเพื่อสนับสนุนการสร้างคุณวุฒิที่ตอบโจทย์ทั้งคนและตลาดแรงงานด้วย
ปัจจุบัน สคช. รองรับการวัดผลมาตรฐานอาชีพมากถึง 54 สาขา และมีการวัดผลมาตรฐานสมรรถนะอีก 9 ทักษะ เพื่อตอบโจทย์ของโลกของงานที่มีความซับซ้อนมากยิ่งขึ้น
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/07/สคช..jpg)
จุลลดา มีจุล ผู้อำนวยการสถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ อธิบายว่า บทบาทของ สคช. มีอยู่เพื่อย้ำว่า คุณวุฒิ ยังมีความสำคัญต่อสังคม เพียงแต่สิ่งที่ต้องทบทวนกันใหม่คือค่านิยมของสังคมที่มีต่อคุณวุฒิ จึงชวนสังคมมองใหม่ว่า ทุกวันนี้โอกาสในการเรียนรู้เกิดขึ้นได้ทุกที่ แม้แต่กลุ่มเยาวชนที่ไม่มีต้นทุนมากพอในการเข้าถึงระบบการศึกษาภาคบังคับหรือเรียนในระดับมหาวิทยาลัย พวกเขาก็ยังเรียนรู้ผ่านการทำงานช่วยเหลือที่บ้าน หรือการทำงานพิเศษได้ แทนที่จะละเลยทักษะเหล่านี้ สคช. จึงต้องเปิดโอกาสให้เขาได้พิสูจน์ตัวเอง และให้คุณวุฒิเพื่อเบิกทางสู่โอกาสที่ดีกว่า
“เราไม่สนใจว่าเขาจะเรียนจบอะไรมา หรือเรียนไม่จบ แต่สิ่งที่เราสนใจคือ เขาสามารถพิสูจน์ให้เราเห็นว่าเขาทำได้ มีทักษะ และมีความรู้ในอาชีพนั้นจริงผ่านกระบวนการของระบบคุณวุฒิวิชาชีพ”
จุลลดา มีจุล
อย่างไรก็ตาม คุณค่าของวุฒิขึ้นอยู่กับมีคนยอมรับในวุฒินั้นมากแค่ไหน ดังนั้นการสร้างแบบทดสอบจึงจำเป็นต้องอาศัยการร่วมมือจากภาคธุรกิจและบุคคลในวิชาชีพมาร่วมออกแบบ ทาง สคช. จึงได้นำโจทย์ของสมาพันธ์อาชีพต่าง ๆ มาเป็นแกนหลักในการทดสอบ และให้สถานประกอบการต้องมาร่วมสร้างระบบคุณวุฒิด้วย เพื่อให้การประเมินนั้นได้ผลลัพธ์ที่ตรงตามความต้องการของผู้ประกอบการ และผู้ถือวุฒิก็จะได้รับการยอมรับด้วยเช่นกัน
‘ธนาคารหน่วยกิต’ คิดใหม่
ให้อำนาจการศึกษาเป็นของผู้เรียน
ปัญหาหนึ่งที่ผู้ประกอบการไม่น้อยพบเจอคือ คนส่วนใหญ่ในสังคมกำลังถือ “วุฒิการศึกษาที่ไม่เฉพาะเจาะจง” เช่น วุฒิ ป.6, ม.3 กล่าวคือ เป็นวุฒิฯ ที่ไม่สามารถบอกได้ว่าแรงงานเชี่ยวชาญทักษะใดบ้าง ทำให้การคัดเลือกคนเข้าทำงานจึงยากที่จะได้คนตรงกับงาน หรือต้องเสียเวลามาฝึกฝนงานกันใหม่ ผอ.สถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ จึงเห็นว่า ค่านิยมยุคสมัยเริ่มเปลี่ยนไป สถานประกอบการบางส่วนเริ่มมองหาคนที่มีคุณวุฒิเชี่ยวชาญเฉพาะทางมากขึ้น
ดังนั้น หากแรงงานได้ฝึกฝนทักษะเฉพาะทางเพิ่ม หรือมีประสบการณ์วิชาชีพจากการทำงาน ก็สามารถมาสอบคุณวุฒิได้ตลอดช่วงชีวิต และสามารถเก็บเป็นหน่วยกิตไว้ในธนาคารได้
โดยวิธีการทำงานของธนาคารหน่วยกิตในมุมของ สคช. มีอยู่ 2 วิธี คือ
- ใครก็ตามที่มีทักษะความเชี่ยวชาญสามารถมาสอบเทียบและเก็บเป็นหน่วยกิตไว้ในระบบได้
- นำคุณวุฒิที่เคยได้รับจาก สคช. ไปเทียบโอนกับหน่วยการศึกษาอื่น ๆ เพื่อเปลี่ยนเป็นวุฒิทางการศึกษา เช่น นาย A มีวุฒิฯ ม.3 แต่สามารถสอบได้คุณวุฒิทักษะช่างเครื่องยนต์ไฟฟ้าระดับ 5 ก็อาจนำมาแลกเปลี่ยนเป็นวุฒิเทียบเคียงกับ ปวส. ได้ เป็นต้น
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/07/Screenshot-2024-07-19-105008.jpg)
ทั้งนี้ แนวคิดธนาคารหน่วยกิตยังไม่ได้เปิดใช้อย่างเต็มรูปแบบ เพราะยังติดปัญหาเรื่องการเทียบโอนระหว่างวุฒิ ว่า จะทำอย่างไรให้ได้สัดส่วน อย่างกรณีของนาย A ที่กล่าวไปก่อนหน้านี้ เขาอาจเทียบโอนวุฒิ ปวส. ได้ แต่อาจจะให้เข้าเรียนใน ปวส. เพิ่มสัก 6 เดือน เป็นต้น ซึ่ง ผอ.สถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ เปิดเผยว่า กระบวนการออกแบบต้องอาศัยการร่วมมือจากหน่วยการศึกษาทุกภาคส่วน ถ้าหากทำได้ จะเป็นการทลายกรอบการศึกษาแบบเก่า ที่กำหนดให้ทุกคนต้องเรียนเหมือนกัน แต่เปลี่ยนมามองที่ความสามารถของบุคคลและทำสิ่งนั้นให้ดีที่สุด
“สมมติว่าคุณเป็นเจ้าของร้านเสริมสวย ก็เทียบเท่าคุณวุฒิธุรกิจเสริมสวยระดับ 6 หรือเทียบเคียงได้กับ ป.ตรี คุณสามารถเอาดีในอาชีพคุณไปได้เลยโดยไม่ต้องวกกลับมาศึกษาต่อ และในอนาคต ค่านิยมเรื่องวุฒิการศึกษาจะน้อยลง เพราะคุณวุฒิวิชาชีพก็ทำให้คุณได้มีรายได้ มีการเติบโตในอาชีพ มีจุดยืนในอาชีพของคุณได้ โดยไม่จำเป็นต้องไปพึ่งการศึกษาในระบบอย่างเดียว”
จุลลดา มีจุล
ทั้งนี้ ระบบเทียบโอนคุณวุฒิ และ ธนาคารหน่วยกิต จะไปต่อได้ รัฐต้องเปลี่ยนแนวคิดของระบบการศึกษาอย่างจริงจัง เข้าใจบทบาทของคุณวุฒิวิชาชีพและวุฒิการศึกษา โดยเน้นให้คนแข็งแรงได้ด้วยสิ่งที่เขามีดีอยู่แล้ว
ดังนั้นการวางระบบ Reskill & Upskill ให้แรงงานสามารถเทียบวุฒิ-พัฒนาทักษะได้ตลอด จะช่วยให้แรงงานมีความเชี่ยวชาญและตอบโจทย์ของโลกได้ตรงจุด ขณะที่นายจ้างจะได้ว่าจ้างคนที่ตรงกับงาน และระบบการศึกษาก็ไม่ต้องรับภาระในการพยายามสร้างอัจฉริยะตั้งแต่เด็ก และเอาเวลาไปใส่ใจการพัฒนาคนขั้นพื้นฐานให้แข็งแรงมากขึ้น