ชู นวัตกรรมดึงการมีส่วนร่วม รับมือข้อมูลเท็จ ตามทันเกมการเมือง ท่ามกลางสงครามข่าวสาร
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2023/04/S__21086282-1024x573.jpg)
วันนี้ (2 เม.ย.65) เนื่องใน วันตรวจสอบข่าวลวงโลก (International Fact-Checking Day 2023) หลายภาคส่วนร่วมกัน จัดสัมมนาออนไลน์ เรื่อง “ความท้าทายในการรับมือข้อมูลลวงช่วงการเลือกตั้งของไทย”
เบญจมาภรณ์ ลิมปิษเฐียร ผู้ช่วยผู้จัดการกองทุน สสส. กล่าวว่า วันตรวจสอบข่าวลวงโลก (International Fact-Checking Day) ปีนี้ อยู่ในช่วงการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง ที่จะเลือกตั้งในเดือน พ.ค.66 สสส. สานพลังภาคีเครือข่าย เดินหน้าสร้างระบบนิเวศสื่อสุขภาวะ ทำให้ประชาชนทุกคนเป็นพลเมืองรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศ และดิจิทัล สามารถวิเคราะห์ข้อเท็จจริง ความน่าเชื่อถือ ประกอบการตัดสินใจ รับข่าวสารรูปแบบต่าง ๆ เพื่อป้องกันข่าวลวงหรือข้อมูลบิดเบือนจากความจริง ทำให้ทุกคนมีความรู้นำไปใช้ในสิทธิขั้นพื้นฐานของตัวเองได้อย่างมีสุขภาวะ
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2023/04/IMG_0847-1024x577.jpeg)
ที่ผ่านมาได้ส่งเสริมให้เกิดการเป็นพลเมืองที่มีความพร้อมสู่สังคมประชาธิปไตย 3 รูปแบบ 1. พลเมืองที่มีความรับผิดชอบ เคารพกฎหมาย และกติกาสังคม 2. พลเมืองที่มีส่วนร่วม วางระบบโครงสร้างสังคมให้มีสุขภาวะ 3. พลเมืองที่มุ่งเน้นความเป็นธรรมในสังคม ผลักดันกลไกป้องกันความไม่เป็นธรรม ที่สำคัญคือการเป็นส่วนหนึ่งที่ขยายผลการเฝ้าระวังตรวจสอบสื่อในฐานะพลเมืองดิจิทัลสู่ชุมชนและสถานศึกษาให้เกิดเป็นชุมชนโคแฟค ที่ทุกคนมีบทบาทเป็นผู้ตรวจสอบข่าวลวง (Fact Checker) เฝ้าระวัง และสกัดกั้น ป้องกัน และรับมือกับปัญหาข่าวลวงระดับประเทศได้
“ฤดูกาลเลือกตั้ง ชวนทุกคนช่วยกันตรวจสอบข่าวลวง ที่อาจนำไปสู่การเข้าใจผิด ความเกลียดชังสร้างความขัดแย้งในสังคม เพื่อให้เกิดพลเมืองรู้เท่าทันสื่ออย่างมีสุขภาวะ โดยสามารถพิมพ์ข้อความที่ต้องการตรวจสอบได้ที่ https://blog.cofact.org/ เลือกหมวดหมู่เลือกตั้ง ส่งลิงค์ข่าว คลิปวิดีโอที่ต้องการตรวจสอบความถูกต้องเกี่ยวกับประเด็นข่าวทางการเมือง หรือประเด็นอื่น ๆ เพื่อสร้างสังคมแห่งการมีประชาธิปไตยไปด้วยกัน”
เบญจมาภรณ์ ลิมปิษเฐียร
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2023/04/IMG_0848-1024x585.jpeg)
สุภิญญา กลางณรงค์ ผู้ก่อตั้งโคแฟค ประเทศไทย กล่าวว่า เริ่มโครงการตรวจสอบความจริงระหว่าง FactCollabTH สสส. ภาคีเครือข่าย และสื่อมวลชน เมื่อช่วงต้นปีที่ผ่านมา เน้นตรวจสอบข้อมูลเท็จหรือที่บิดเบือนทางการเมืองช่วงการเลือกตั้ง มีวัตถุประสงค์สร้างพื้นที่สื่อสารทางการเมืองใช้การอ้างอิงบนพื้นฐานของข้อเท็จจริง เคารพความเห็นต่าง ไม่ส่งเสริมความรุนแรงหรือสร้างความแตกแยก เพื่อปูทางสู่การบรรลุข้อตกลงทางการเมืองโดยสันติ โดยมีวิธีเช็กและเฝ้าระวังข่าวลวง 7 ข้อให้ทุกคนเป็นพลเมืองรู้เท่าทันสื่อ
1.การเสียดสีหรือตลกรูปแบบการล้อเลียน (Satire/Parody)
2.การเชื่อมโยงประเด็นที่ไม่เกี่ยวกันแบบจับแพะชนแกะ (false connection)
3.การจงใจนำเสนอให้เกิดความเข้าใจผิด (misleading)
4. การนำเรื่องในอีกบริบทหนึ่งมาทำให้เข้าใจผิด (false context)
5.การมโนที่มาจงใจให้เข้าใจผิด (imposter)
6.การตัดต่อภาพ บิดเบือน ตกแต่งข้อความหรือภาพให้คนหลงเชื่อ (manipulated)
7. ปั้นแต่งเรื่องราวขึ้นมาเพื่อหลอกลวงเป็นการเฉพาะ (fabricated) ซึ่งสื่อมวลชนควรตรวจสอบก่อนนำเสนอ และ ประชาชนควรเช็กให้ชัวร์ก่อนที่จะแชร์ โดยสามารถตรวจสอบได้ที่เว็บโคแฟค ซึ่งเราจะเน้นการตรวจสอบอย่างเป็นอิสระ เป็นกลาง และ เป็นธรรมให้มากที่สุด
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2023/04/IMG_0850-1-1024x683.jpeg)
ขณะนี้ ทางโคแฟค ประเทศไทย มีฐานข้อมูลข่าว 7,032 ประเด็น และมีจำนวน 6,333 ประเด็น ที่ทางโคแฟคสามารถตรวจสอบข้อมูลแล้ว ซึ่งถือเป็นนวัตกรรมตรวจสอบข่าวลวง ที่ทุกคน ทุกพื้นที่สามารถแชร์ประสบการณ์ ช่วยกันตรวจสอบได้บนเว็บไซต์ cofact.org และ ไลน์ @cofact ปัจจุบันมีคนเข้าชมเว็บไซด์กว่า 554,014 ครั้ง และ ไลน์ @cofact 7,530 ผู้ติดตาม
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2023/04/IMG_0849-1024x473.jpeg)
รศ.อัศวิน เนตรโพธิ์แก้ว ผู้ช่วยอธิการบดี สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) กล่าวว่า การเลือกตั้งคือการแข่งขันทางการเมือง จึงต้องมีการทำสงครามข่าวสาร และข้อมูลลวงก็คือการชวนเชื่อผ่านการสื่อสารและการโฆษณา และผลที่ได้นำไปสู่ทิศทางที่แตกต่างกันของมุมมองระหว่างผู้แพ้กับผู้ชนะ และแม้สหรัฐฯ กับไทยจะแตกต่างกันในหลายเรื่อง แต่อย่างหนึ่งที่เหมือนกันคือต้องการให้ประชาชนได้รับข้อมูลที่ถูกต้องเพื่อประกอบการตัดสินใจลงคะแนน หากเป็นข้อมูลข่าวสารที่เผยแพร่ผ่านสื่อดั้งเดิม หมายถึงสำนักข่าวที่มีความเป็นองค์กรวิชาชีพชัดเจน แม้จะมีประเด็นน่ากังวลแต่ก็ยังอยู่ในระดับปานกลาง แต่หากเริ่มแปรสภาพเป็นข้อมูลที่คนส่งต่อกันเองในวงกว้าง ความน่ากังวลก็อาจเพิ่มเป็นระดับมาก
แต่การเลือกตั้งของไทยที่จะเกิดขึ้นในวันที่ 14 พ.ค.นี้ ก็อาจเป็นโอกาสเพราะประชาชนตื่นตัว โดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ที่เพิ่งมีสิทธิ์เลือกตั้ง หรืออาจหมายความรวมถึงประชาชนตั้งแต่กลุ่ม Gen X-Gen Z (อายุ 18 ปีขึ้นไปจนถึงราว 50 ปีเศษ) ขณะที่ผู้อาวุโสมีสัดส่วนน้อย การรับรู้ข้อมูลข่าวสารจึงมากเป็นพิเศษ โดยหากย้อนกลับไปในการเลือกตั้งปี 2554 เวลานั้นเพิ่งเริ่มมีแอปพลิเคชั่นไลน์ให้ใช้ ต่อมา ต่อมาในการเลือกตั้งในปี 2562 พบการใช้ทวิตเตอร์กันมาก แต่ล่าสุดในปี 2566 มีทั้งไลน์ ทวิตเตอร์ TikTok พื้นที่สื่อสารจึงเปิดกว้างมาก และคนรุ่นใหม่ก็จะมีโอกาสเข้ามามีส่วนร่วมมากขึ้น
“กลุ่มคนที่มีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรง ทั้งพรรคการเมือง ผู้ลงสมัครรับเลือกตั้ง กกต. หรือหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการเหล่านี้ อยากให้ยึดถือประโยชน์ส่วนรวม ยึดถือจรรยาบรรณของการเป็นผู้สมัครแข่งขันที่ดี พรรคการเมืองที่ดี ถ้ามองในแง่นี้ทุกคนคงไม่อยากถูกตราหน้าหรือประณามจากสังคมดังนั้นก็ต้องทำในสิ่งที่เหมาะสมและที่ถูกที่ควร”
รศ.อัศวิน เนตรโพธิ์แก้ว