ศาลฎีกาพิพากษายืนตามศาลอุทธรณ์ แต่รอลงอาญา 2 ปี ‘แสงเดือน’ รอดคุก แต่เสียที่ดินทำกิน สหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือย้ำจุดยืนยกระดับกฎหมายนิรโทษกรรมคดีป่าไม้-ที่ดิน
วันนี้ ( 28 ก.ย. 2565 ) แสงเดือน ตินยอด หรือ วันหนึ่ง ยาวิชัยป้อง หญิงวัย 55 ปี ชาวบ้านแม่กวัก ต.บ้านอ้อน อ.งาว จ.ลำปาง เข้ารับฟังคำพิพากษาของศาลฎีกา ณ ศาล จ.ลำปาง ในคดีบุกรุกพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ ป่าแม่โป่ง ซึ่งเครือข่ายภาคประชาชน ย้ำว่า เป็นผลกระทบจากนโยบายทวงคืนผืนป่า โดยมีเครือข่ายภาคประชาชนร่วมให้กำลังใจ
ก่อนเข้ารับฟังคำพิพากษา นางแสงเดือน และตัวแทนสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ (สกน.) ร่วมกับเครือข่ายประชาชนหลายกลุ่ม ตั้งขบวนข้างศูนย์ราชการ จ.ลำปาง และเดินขบวนไปยังศาล จ.ลำปาง เพื่อส่ง แสงเดือนและทนายความเข้าฟังคำพิพากษาศาลฎีกา ก่อนเข้าไปในศาล แสงเดือน กล่าวว่า หากตนไม่ได้ออกมา ขอฝากบอกประชาชนทุกคนที่เป็นกำลังใจว่าขอบคุณมาก เราได้ทำเต็มที่ที่สุดแล้ว
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2022/09/CCD8BA32-9BCD-4334-AA88-5763B72B475B-1024x682.jpeg)
กระทั่งประมาณ 10.30 น.เครือข่ายที่ปักหลักได้รับแจ้งข่าวจากทนายความว่า ศาลฎีกามีคำสั่งให้รอลงอาญา 2 ปี ซึ่งหมายความว่า แสงเดือน ไม่ต้องรับโทษจำคุก แต่ยังไม่มีรายละเอียดอื่น ๆ ทางคดี จะออกมาแจ้งให้ทราบภายหลัง
12.00 น. แสงเดือน และ สุมิตรชัย หัตถสาร ทนายความจำเลย ออกมาจากอาคารศาลจังหวัดลำปาง พูดคุยชี้แจงต่อประชาชนที่รอฟังผลคำพิพากษาอยู่ข้างนอก จากนั้นสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ (สกน.) ทำพิธีบายศรีสู่ขวัญ รับขวัญแสงเดือน ตินยอด ตามประเพณีของคนภาคเหนือ เพื่อเรียกขวัญที่หายให้กลับคืนสู่ตัว รวมถึงให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์คุ้มครองหลังจากนี้
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2022/09/94597ADD-1B5B-499F-BBE1-23DE28CE8B33-1024x1024.jpeg)
แสงเดือน กล่าวหลังรับฟังคำพิพากษา โดยขอบคุณประชาชนที่ให้การสนับสนุน แม้จะไม่ติดคุก แต่การไม่ได้ที่ดินทำกินคืนก็ยังทำให้เสียใจ
“ในนามของผู้ได้รับผลกระทบจากนโยบายทวงคืนผืนป่า ต้องขอขอบคุณพี่น้องที่มาให้กำลังใจ รู้สึกสบายใจและดีใจมาก มีพี่น้องเคียงข้างอยู่เสมอ วันนี้ดีใจมากที่ไม่ติดคุก แต่ก็ผิดหวัง ที่ไม่ให้เราเข้าที่ทำกิน เพราะเราไม่มีที่ทำกินแล้ว”
แสงเดือน ตินยอด
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2022/09/17B8F579-E566-4CC1-B701-5B379C117DAB-1024x772.jpeg)
กรณี แสงเดือน เกิดขึ้นตั้งแต่ชุมชนบ้านแม่กวัก ถูกประกาศป่าสงวนแห่งชาติ ป่าแม่โป่ง ทับที่ทำกินหลังจากนั้นกรมป่าไม้อนุญาตให้เข้าทำประโยชน์และอยู่อาศัยได้โดยให้สิทธิ สทก.1 แต่เมื่อมีการเตรียมการประกาศอุทยานแห่งชาติถ้ำผาไท ขณะที่ก็ยังมีการต่อใบอนุญาตทำกินให้ รวมถึงได้รับการส่งเสริมให้ปลูกยางพารา จนหลังมีคำสั่ง คสช. ที่ 64/2557 เรื่อง การปราบปรามและการหยุดยั้งการบุกรุกทรัพยากรป่าไม้หรือ ‘นโยบายทวงคืนผืนป่า’ เธอจึงถูกเจ้าหน้าที่อุทยานแห่งชาติถ้ำผาไทและป่าสงวนแห่งชาติ ป่าแม่โป่งบังคับให้ตัดฟันยางพาราของตนเอง 2 ครั้ง ในปี 2556 และ 2558 ก่อนจะถูกดำเนินคดีในปี 2561
โดยศาลชั้นต้น มีคำสั่งยกฟ้อง เนื่องจากเห็นว่าแสงเดือนทำกินในพื้นที่มาก่อนการประกาศเป็นป่าสงวนฯ และกำลังดำเนินตามนโยบาย ‘โฉนดชุมชน’ ตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการจัดให้มีโฉนดชุมชน พ.ศ. 2553 และยังได้รับการผ่อนผันตามคำสั่ง คสช. ที่ 66/2557 อย่างไรก็ตามศาลอุทธรณ์ได้กลับคำพิพากษาศาลชั้นต้น สั่งจำคุก 1 ปี ไม่รอลงอาญา ข้อหาบุกรุกพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติโดยเจตนา และเรียกค่าเสียหาย 4 แสนบาท พร้อมดอกเบี้ย 7.5 เปอร์เซ็นต์ นับตั้งแต่วันที่ 6 กันยายน 2561 รวมทั้งให้แสงเดือน ออกจากพื้นที่และรื้อถอนสิ่งปลูกสร้าง จนในวันนี้ (28 ก.ย. 2565) ศาลฎีกาได้มีการอ่านคำพิพากษาในที่สุด
ทนาย ย้ำ แม้รอดคุก แต่ไม่เป็นคุณแก่ชาวบ้าน กฎหมายนิรโทษกรรมคดีทรัพยากรคือคำตอบ
สุมิตรชัย หัตถสาร ผู้อำนวยการศูนย์พิทักษ์และฟื้นฟูสิทธิชุมชนท้องถิ่น ในฐานะทนายความจำเลย ชี้แจงว่าศาลยืนยันว่า ที่ทำกินของแสงเดือน อยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ป่าแม่โป่ง โดย พระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 ได้ระบุแล้วว่าก่อนการประกาศเขตป่าสงวนแห่งชาติได้มีการเปิดโอกาสให้ราษฎรไปคัดค้านแล้ว แต่ในระหว่างนั้นชาวบ้านไม่ได้ไปคัดค้านภายใน 120 วัน ถือว่าสละสิทธิ์ ซึ่งจากที่ทำกินมาจากรุ่นพ่อแม่ ศาลก็มองตามข้อกฎหมายว่ามีความผิด
รวมถึงมติคณะรัฐมนตรีวันที่ 30 มิ.ย. 2541 และคำสั่ง คสช. ที่ 66/2557 ที่ศาลชั้นต้นได้ใช้ในการพิจารณายกฟ้องนั้น ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเป็นแค่นโยบาย ไม่สามารถหักล้างพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติได้ จึงยืนตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ จำคุก 1 ปี ปรับ 400,000 บาท ดอกเบี้ยลดเหลือร้อยละ 5 เปอร์เซ็นต์ จากเดิมในชั้นศาลอุทธรณ์ 7.5 เปอร์เซ็นต์ แต่ให้รอลงอาญาเอาไว้ก่อน และมีค่าปรับในคดีอาญา 50,000 บาท ซึ่งแม้จะรอลงอาญา ซึ่งหมายความว่าไม่ต้องติดคุก แต่ก็ไม่ใช่คำพิพากษาที่เป็นคุณกับชาวบ้าน
“สะท้อนว่าคดีป่าไม้ตอนนี้ ถ้าสมัยรุ่นพ่อแม่ไม่เคยไปคัดค้านเขาจะถือว่าผิด ไม่ว่าจะยาวนานแค่ไหนก็ผิดอยู่ดีซึ่งสำหรับผมเป็นสถานการณ์ที่น่าเป็นห่วง ว่าไม่มีแนวนโยบายอะไร หรืออำนาจบริหารคุ้มครองได้ แล้วประชาชนจะเอาอย่างไร ฝ่ายนโยบายไม่มีความชัดเจนเรื่องนี้ แล้วชาวบ้านอยู่ในนี้ต้องทำอย่างไร มันหมายความว่าหลังจากนี้เจ้าหน้าที่จะจับชาวบ้านคนไหนก็ได้เหมือนเดิม“
สุมิตรชัย หัตถสาร ผู้อำนวยการศูนย์พิทักษ์และฟื้นฟูสิทธิชุมชนท้องถิ่น
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2022/09/88BE512D-BC71-4883-A455-C2FFA975AE01-1024x680.jpeg)
สุมิตรชัย ย้ำว่า มีความจำเป็นต้องเคลื่อนเรื่องนโยบายต่อ โดยเฉพาะเรื่องกฎหมายว่าด้วยการนิรโทษกรรมแก่ราษฎร ซึ่งได้รับความเสียหายหรือได้รับผลกระทบจากการดำเนินการตามนโยบายของรัฐ ซึ่งกรณีนี้ชัดเจนมากแล้วว่า ในอนาคตจะหนักหน่วงมากหากไม่มีกฎหมายมารับรอง
ผู้แทนสกน.-ส.ส.ก้าวไกลยันร่วมดันกฎหมายนิรโทษกรรมคดีป่าไม้-ที่ดิน
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2022/09/CDABCC99-39C1-4D86-8DA0-F3E9C264A187-1024x682.jpeg)
สมชาติ รักษ์สองพลู ตัวแทนสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ (สกน.) กล่าวว่า แสงเดือน เข้ามาปรึกษาตน หลังโดนตัดยางพาราไปแล้ว และถูกตกเป็นจำเลยต้องต่อสู้ลำพังอย่างโดดเดี่ยว จึงเข้าสู่สหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ (สกน.) และขบวนการประชาชนเพื่อสังคมที่เป็นธรรม (พีมูฟ) ขบวนฯ ทำทุกวิถีทางแล้วเท่าที่จะทำได้ ช่วงใกล้อ่านคำพิพากษานี้ตนนอนไม่หลับ เนื่องจากกังวลว่าถ้า แสงเดือนติดคุกขึ้นมาจะเป็นยังไง แต่ตอนนี้รู้สึกโล่งใจ
“กรณีของพี่แสงเดือน ออกสู่พื้นที่สาธารณะ แต่หลายพื้นที่โดนแบบนี้ เพียงแต่ไม่มีใครรับรู้ ผมดีใจกับพี่แสงเดือน เราคนยากคนจนมาด้วยกันวันนี้ นี่คือชัยชนะของภาคประชาชน มันเห็นแล้วว่ามันมีหนทาง ถ้าเรายังสู้”
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2022/09/8614E1A6-1CFA-474F-91DD-7914A9227E7B-1024x662.jpeg)
ด้าน มานพ คีรีภูวดล สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรพรรคก้าวไกล ในฐานะกรรมาธิการการที่ดินทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และกรรมาธิการกิจการศาล องค์กรอัยการ รัฐวิสาหกิจ องค์การมหาชนและกองทุน ได้เดินทางมาให้กำลังใจแสงเดือน และเข้ารับฟังคำพิพากษา โดยได้กล่าวกับเครือข่ายประชาชนที่มาร่วมให้กำลังใจว่า การผลักดันกฎหมายว่าด้วยการนิรโทษกรรมฯ เป็นหัวใจสำคัญในการผลักดันหลังจากนี้ และในนามสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรก็จะร่วมผลักดันต่อไป
“วันนี้ถ้าหากพี่น้องทั่วประเทศ อยู่ในพื้นที่หลวงแต่กฎหมายประกาศทีหลัง ชาวบ้านอยู่มาก่อน ชุมชนเขาอยู่ชอบด้วยมหาดไทย เพราะมีผู้ใหญ่บ้าน ชอบด้วยสาธารณสุข เพราะมีสถานีอนามัย ชอบด้วยศึกษาธิการ เพราะมีโรงเรียน แล้วทำไมมาผิดที่กระทรวงทรัพฯอันนี้มีปัญหา จึงเป็นเรื่องที่ผู้แทนราษฎรต้องแก้ปัญหาต่อไป”
สกน. แถลงดันข้อเรียกร้องสู่ประชาธิปไตยด้านที่ดินและทรัพยากรธรรมชาติ
สมชาติ รักษ์สองพลู ตัวแทนสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ (สกน.) เป็นตัวแทนอ่านแถลงการณ์เรื่อง “ทวงคืนความเป็นธรรม ทวงคืนความเป็นคน ทวงคืนที่ดินและผืนป่าสู่มือประชาชน” โดยระบุว่า แสงเดือน ตินยอดหรือ วันหนึ่ง ยาวิชัยป้อง ชาวบ้านแม่กวัก อำเภองาว จังหวัดลำปาง เป็นเพียงหญิงเกษตรกรคนหนึ่งที่ต้องเป็นเหยื่อนโยบายที่ไม่เป็นธรรม ตลอดระยะเวลากว่า 8 ปี ที่เธอต้องทุกข์ทนจากการถูกเจ้าหน้าที่ของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช บังคับให้ตัดฟันต้นยางพาราของตนเอง และเป็นเวลากว่า 4 ปี หลังเจ้าหน้าที่ของกรมป่าไม้เข้าแจ้งความดำเนินคดีกับเธอ ในข้อหาบุกรุกพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ แม้จะปรากฏหลักฐานในระหว่างการต่อสู้ภายหลังว่าเธอเป็นผู้บริสุทธิ์
“แม้ในวันนี้ศาลฎีกาจะมีคำสั่งรอลงอาญา แต่ครอบครัวที่แตกแยก ที่ดินบรรพบุรุษที่สูญเสีย หนี้สินที่ทบทวี ลูกที่ต้องกระเด็นออกจากระบบการศึกษา และอาการซึมเศร้า ล้วนคือวิบากกรรมที่เกิดขึ้นกับผู้หญิงคนนี้ และยังไร้หน่วยไหนเยียวยา”
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2022/09/07C181FE-9E50-492D-AF41-B62341708043-1024x682.jpeg)
จากนั้นได้แถลงข้อเรียกร้องด้านที่ดิน-ป่าไม้
1. ผลักดัน “สิทธิชุมชนท้องถิ่น” ในการดูแลจัดการทรัพยากรธรรมชาติตามรัฐธรรมนูญให้บังคับใช้จริงในทุกกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
2. ผลักดันการเปลี่ยนระบบกระบวนการยุติธรรม ไปสู่ระบบที่สร้างความเป็นธรรมกว่าปัจจุบัน หนึ่งในนั้นคือการเร่งออกกฎหมายนิรโทษกรรมคดีความที่เกี่ยวกับปัญหาไม้และที่ดินอันเกิดจากการดำเนินการตามนโยบายรัฐ และในระหว่างรอการออกกฎหมายดังกล่าว ขอให้ยุติการดำเนินคดีชาวบ้านและเยียวยาประชาชนให้ได้รับความธรรมและให้กลับไปทำกินในที่ดินเดิมของตนเองได้
3. ขจัดนโยบายและกฎหมายของเครือข่ายรัฐราชการอำนาจนิยม ที่อาศัยการยึดอำนาจการปกครอง ผลักดันกฎหมายนอกกลไกประชาธิปไตย และผลักดันการสังคายนากฎหมายที่ดิน-ป่าไม้ด้วยอำนาจของประชาชนโดยต้องยกเลิก พ.ร.บ.ป่าชุมชน พ.ศ. 2562, พ.ร.บ.อุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2562 และพ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 ที่ออกมาในสมัยสภานิติบัญญัติแห่งชาติ และให้ภาคประชาชนได้ร่างกฎหมายจัดการทรัพยากรโดยชุมชนเอง
4. ขจัดอำนาจผูกขาดในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติภายใต้กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมหยุดแนวนโยบายการ “ฟอกเขียว” อ้างการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ แล้วมาแย่งยึดที่ดิน ปลูกป่าทับที่ทำกินของชุมชน
แถลงการณ์ ยังระบุว่า ข้อเรียกร้องทั้งหมดเพื่อสร้างประชาธิปไตยในการจัดการที่ดิน-ป่าไม้ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และจะเกิดขึ้นได้ ต่อเมื่อมี ‘รัฐธรรมนูญใหม่’ ที่ร่วมกันเขียนโดยประชาชน