ผ่านไปอีกปีสำหรับ ‘วันแรงงานสากล’ ข้อเรียกร้องแรงงาน ที่ถูกยื่นถึงมือรัฐบาลทุกปี อยู่ตรงไหน ? ได้รับการตอบสนองบ้างไหม ? แล้วทำไมปัญหาแรงงาน จึงยังคงวนเวียนอยู่กับเรื่องเดิม ๆ
สิทธิ สวัสดิการ คุณภาพชีวิต สภาพการจ้างงาน ค่าจ้างที่เป็นธรรม ความปลอดภัยการทำงาน จนถึงวันนี้แรงงานไทย และแรงงานข้ามชาติ ได้รับการยกระดับที่ดีพอแล้วหรือไม่ ?
The Active ชวนย้อนรอยประวัติศาสตร์การต่อสู้ของขบวนการแรงงานจากอดีต ถึงปัจจุบัน ที่สื่อสารและบอกเล่าเรื่องราวผ่าน ‘พิพิธภัณฑ์แรงงานไทย’ ท่ามกลางความคาดหวังให้สังคม และภาครัฐ เข้าใจถึงคุณค่าของพี่น้องแรงงาน ในฐานะของหนึ่งในฟันเฟืองขับเคลื่อนประเทศ
สิทธิ สวัสดิการ คุณภาพชีวิต สภาพการจ้างงาน ค่าจ้างที่เป็นธรรม ความปลอดภัยการทำงาน จนถึงวันนี้แรงงานไทย และแรงงานข้ามชาติ ได้รับการยกระดับที่ดีพอแล้วหรือไม่ ?
The Active ชวนย้อนรอยประวัติศาสตร์การต่อสู้ของขบวนการแรงงานจากอดีต ถึงปัจจุบัน ที่สื่อสารและบอกเล่าเรื่องราวผ่าน ‘พิพิธภัณฑ์แรงงานไทย’ ท่ามกลางความคาดหวังให้สังคม และภาครัฐ เข้าใจถึงคุณค่าของพี่น้องแรงงาน ในฐานะของหนึ่งในฟันเฟืองขับเคลื่อนประเทศ
![วิชัย นราไพบูลย์ ผู้จัดการพิพิธภัณฑ์แรงงานไทย พา The Active ชมนิทรรศการ จากชิ้นส่วน เครื่องมือ วัสดุ ที่ใช้ในการประกอบอาชีพของแรงงานไทย พิพิธภัณฑ์แรงงานไทย ที่นี่ก่อตั้งเมื่อ 17 ต.ค. 2536 เพื่อถ่ายทอดเรื่องราวคุณค่าของแรงงาน ที่มีส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจประเทศ ซึ่งห่างหายไปจากหน้าประวัติศาสตร์ ทำให้คุณภาพชีวิตของแรงงาน ยังต่ำกว่ามาตรฐาน คาดหวังให้ผู้คนได้เข้าใจและมองเห็น “คุณค่า” ของแรงงาน](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-20_0-scaled.jpg)
![อดีตผู้นำแรงงาน เล่าเรื่องด้วยประวัติศาสตร์และคุณูปการของผู้นำแรงงาน ที่พยายามเรียกร้องคุณภาพชีวิตแรงงาน ตั้งแต่ยุคก่อตั้ง พร้อมแนะนำบุคคลสำคัญ ๆ ในช่วงรอยต่อสำคัญ เช่น
ถวัติ ฤทธิเดช ผู้ก่อตั้งหนังสือพิมพ์ กรรมกร เมื่อปี 2465 เพื่อเป็นปากเสียงให้กรรมกร
เธียรไท อภิชาติบุตร เป็นนักการเมืองที่เป็นประธานสมาคมสหอาชีวะแห่งประเทศไทยคนแรก,
ไพศาล ธวัชชัยนันท์ และ อารมณ์ พงศ์พงัน หลังเหตุการณ์ 14 ตุลา 2516 เกิดการรวมกลุ่มแรงงานสมัยใหม่ “สภาองค์กรลูกจ้าง” ซึ่งนำไปสู่การทำงานด้านแรงงานที่เป็นกระบวนการทางสังคม](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-04_0.jpg)
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-04_1.jpg)
![พิพิธภัณฑ์แรงงานไทย ได้หยิบเอาชิ้นส่วนอุปกรณ์ เครื่องมือสำคัญที่แรงงานใช้ในแต่ละช่วง มาบอกเล่าเรื่องราว โดยแบ่งเป็น 2 โซน โซนแรก แบ่งเป็น 5 ห้อง เล่าประวัติศาสตร์ แรงงานตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-05_1.jpg)
![ห้องที่ 1 จุดเริ่มต้น “แรงงานไพร่-ทาส”
หรือแรงงานบังคับในสังคมโบราณ และการเปิดประเทศ วิชัย เล่าว่า เรื่องราวแรงงานในสังคม “ศักดินา” ที่ไพร่ ทาส อยู่ชั้นล่างสุดในสังคม เป็นแรงงานที่ทำงานไร้อิสระ ไร้ค่าตอบแทน อุปกรณ์การเกษตรในอดีต อย่างเครื่องสีข้าว เครื่องหีบอ้อย คือภูมิปัญญาที่เริ่มแรงงานใช้จนพัฒนากลายเป็นเครื่องจักรหลังเกิดอุตสาหกรรม](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-06_0-scaled.jpg)
![ผลจากสนธิสัญญาเบาว์ริง มีอุตสาหกรรมเข้ามา ทำให้เกิดความต้องการของแรงงาน ยุคนั้นมีแรงงานชาวจีนเข้ามาทำงาน โดยในห้องที่ 2 “แรงงานจีน” ถือว่ามีบทบาทสำคัญเข้ามาผลักดันอุตสาหกรรม เพราะแรงงานไทยขาดทักษะ และยังไร้อิสระ แรงงานจีน จึงเป็นแรงงานรับจ้างรุ่นแรก ๆ ที่เข้ามาทำงานในประเทศไทย โดยถ่ายทอดเรื่องราวการรวมตัวในลักษณะที่เรียกว่า “อั้งยี่” นัดหมายพูดคุยเรื่องงาน ค่าจ้าง](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-07_0-scaled.jpg)
![วิชัย ยอมรับว่า ตั้งแต่อดีต การปกป้องคุ้มครองสิทธิแรงงานคือข้อดี แต่รัฐไทยมองว่ามีปัญหาต่อความมั่นคง จึงเกิดกฎหมาย “อั้งยี่ซ่องโจร” ทำให้องค์กรลักษณะนี้กลายเป็นองค์กรลับ](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-08_0-scaled.jpg)
![ห้องที่ 3 “เลิกทาส”
การปฏิรูปประเทศสมัยรัชกาลที่ 5 เป็นยุคที่แรงงานไทยได้รับอิสระ เรียกได้ว่าเป็นช่วงที่แรงงานไทยได้มีส่วนเข้าไปพัฒนาประเทศ ในหลายด้าน ทั้งคมนาคม การสร้างทางรถไฟ อุตสาหกรรมป่าไม้ เหมืองแร่ โทรคมนาคม ไฟฟ้า การประปา นับเป็นช่วงที่ทำให้เห็นบทบาทการทำงานของแรงงานไทย ในการพัฒนาประเทศ](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-09_0-scaled.jpg)
![ห้องที่ 4 “สิทธิแรงงาน กับ ความเป็นประชาธิปไตย” วิชัย เล่าว่า “ถวัติ ฤทธิเดช” ได้เห็นความสำคัญสิทธิแรงงานที่เชื่อมโยงกับความเป็นประชาธิปไตย ซึ่งความสำเร็จของการต่อสู้เพื่อสิทธิแรงงาน เกิดหลังการปฏิวัติสยาม 2475 แรงงานไทย ก็ได้มีส่วนเข้าไปเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงนั้นด้วย การรวมตัวของแรงงานไทยเป็นสมาคม ทำให้เกิดอำนาจในการต่อรอง คือ สมาคมกรรมกรรถราง เป็นสมาคมแรกที่ได้รับการรับรอง เป็นรากฐานในการเรียกร้องเพื่อสิทธิแรงงานไทยในยุคต่อ ๆ มา กระทั่งเกิดเป็นกฎหมายแรงงานฉบับแรก ปี 2499 แต่ทุกครั้งที่เกิดรัฐประหารสิทธิแรงงานก็จะถูกริดรอนไปด้วย](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-10_0-scaled.jpg)
![การรวมตัวของแรงงานไทยจนเกิดเป็นสมาคม ทำให้เกิดอำนาจต่อรอง คือ “สมาคมกรรมกรรถราง” เป็นสมาคมแรกที่ได้รับการรับรอง เป็นรากฐานในการเรียกร้องเพื่อสิทธิแรงงานไทยในยุคต่อ ๆ มา กระทั่งเกิดเป็น พระราชบัญญัติแรงงาน พ.ศ. 2499 แต่ทุกครั้งที่เกิดรัฐประหาร… สิทธิแรงงานก็จะถูกริดรอนไปด้วย](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-11_0-scaled.jpg)
![ห้องที่ 5 “สงครามโลกครั้งที่ 2 - สงครามเย็น” “หนึ่งไม้หมอน เท่ากับหนึ่งชีวิต” ถูกใช้อธิบาย ชีวิตของแรงงานเชลยศึกสัมพันธมิตร ในการก่อสร้าง “ทางรถไฟสายมรณะ” จ.กาญจนบุรี ที่ขณะนั้นเป็นช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ญี่ปุ่นใช้ประเทศไทยเป็นฐานทัพ โดยใช้แรงงานเชลยศึกสัมพันธมิตร ร่วมกับแรงงานรับจ้างที่เป็นคนจีน ช่วงเวลานั้นเกิดโรคภัยไข้เจ็บอย่างมาก และมีแรงงานเสียชีวิต](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-12_0-scaled.jpg)
![อีกด้านของห้องจัดแสดง เรื่องราวการเข้ามามีบทบาทของ “ทหารในการเมือง” ซึ่ง วิชัย เล่าว่า เมื่อมีการรัฐประหาร ทหารก็เข้ามาแทรกแซงขบวนการแรงงานมากขึ้น ทำให้เริ่มเกิดปัญหาเรื่องเอกภาพ จนนำไปสู่ความเป็นเผด็จการเบ็ดเสร็จ และช่วงเข้าสู่ยุคสงครามเย็น รัฐบาลไทยอยู่ในฝ่ายทุนนิยม แรงงานที่เรียกร้องกลับกลายเป็นคู่ขัดแย้งของรัฐ โดยที่รัฐก็เริ่มส่งเสริมการลงทุน ซึ่งกลายมาเป็นนโยบายจนถึงทุกวันนี้ ที่รัฐส่งเสริมการลงทุนมากกว่าการส่งเสริมคนลงแรง](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-13_0-scaled.jpg)
![รถสามล้อรับจ้าง และ ช่างตัดผม ชี้ให้เห็นว่าคืออาชีพ ที่สงวนไว้ให้คนไทยทำ](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-14_0-scaled.jpg)
![ห้องแสดง “ศิลปวัฒนธรรมกรรมกร จิตร ภูมิศักดิ์” เพื่อเป็นเกียรติแก่ จิตร ภูมิศักดิ์ ปัญญาชนนักคิดคนสำคัญ วิชัย เล่าว่า นี่เป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์แรงงาน เพราะเป็นการสนับสนุนการต่อสู้เพื่อสิทธิแรงงาน จิตร ภูมิศักดิ์ ได้เสนอแนวคิด “ศิลปะเพื่อชีวิต ศิลปะเพื่อประชาชน” เกิดเป็นเพลงเพื่อชีวิต วรรณกรรมเพื่อชีวิต จิตร ภูมิศักดิ์ ถูกจับในยุคเผด็จการ ได้ไปตั้งวงดนตรีไทยในคุก ได้เขียนเพลง เช่น รำวงวันเมย์เดย์, ศักดิ์ศรีของแรงงาน และ แต่งวรรณกรรมหลายเรื่อง](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-15_0-scaled.jpg)
![“กางเกงยีนส์ฮาร่า” กระเป๋า ลายค้อน และ เคียว โดย แรงงานหญิง ที่อยู่ในโรงงานกางเกงยีนส์จากนายทุนจีน นำโดย “ชอเกียง แซ่ฉั่ว” เมื่อปี 2518 แรงงานหญิง อยู่กับสภาพแวดล้อมโรงงานที่ย่ำแย่ สวัสดิการที่เลวร้าย ถูกเอารัดเอาเปรียบ ลดค่าจ้าง พวกเธอจึงรวมตัวหยุดงานกว่า 3 เดือน และร่วมยึดโรงงาน ที่วัดไผ่เงินมาทำการผลิตเอง โดยใช้ชื่อว่า “โรงงานสามัคคีกรรมกร” ขายในราคาถูก แต่ท้ายที่สุดแรงงานหลายคนถูกจับดำเนินคดี แม้ศาลสั่งให้นายจ้างรับคนงานกลับเข้าทำงาน แต่นายจ้างไม่ยอมรับ ส่วนคดียึดโรงงาน แรงงานถูกดำเนินคดี จนกระทั่งเหตุการณ์ 6 ตุลา 2519 คนงานตัดสินใจหนีเข้าป่าร่วมต่อสู้กับพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-16_0-scaled.jpg)
![เศษซากตุ๊กตาที่หลงเหลือจาก “โศกนาฏกรรมไฟไหม้โรงงานตุ๊กตาเคเดอร์” ปี 2536 คือเรื่องราวที่ วิชัย ยอมรับเป็นเหตุการณ์ที่เกิดการสูญเสียของแรงงานครั้งใหญ่ ที่มีแรงงานเสียชีวิต 188 คน บาดเจ็บร่วม 469 คน เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในช่วงเดียวกับที่ก่อตั้งพิพิธภัณฑ์แรงงานไทย จึงต้องการให้ซากตุ๊กตาจากโรงงาน เสื้อผ้า ภาพถ่ายพนักงานมาเพื่อย้ำเตือน เรื่องความปลอดภัยในการทำงาน ซึ่งเหตุการณ์เคเดอร์ สะท้อนชัดถึงปัญหาการขาดมาตรฐานของโรงงาน ทั้งโครงสร้างอาคารที่ไม่ได้ออกแบบเพื่อให้มีวัสดุหุ้มป้องกันไฟ ทำให้เมื่อเกิดไฟไหม้โครงสร้างจึงพังทลายลงอย่างรวดเร็ว การไม่มีระบบเตือนภัย ทำให้คนงานต้องบาดเจ็บ ล้มตายจำนวนมาก จากเหตุการณ์เคเดอร์ เป็นที่มาให้ขบวนการแรงงานเคลื่อนไหวผลักดันเรื่องความปลอดภัย จนในที่สุดรัฐบาล ประกาศให้วันที่ 10 พฤษภาคม ของทุกปีเป็น “วันความปลอดภัยในการทำงานแห่งชาติ” อีกทั้งขบวนการแรงงาน ยังได้เข้าชื่อกัน 50,000 กว่ารายชื่อ เรียกร้องให้รัฐบาลตรากฎหมายว่าด้วยความปลอดภัยในการทำงาน จนนำไปสู่การออก “พ.ร.บ.ความปลอดภัยอาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน ปี 2554”](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-17_0-scaled.jpg)
![เศษซากตุ๊กตาที่หลงเหลือจาก “โศกนาฏกรรมไฟไหม้โรงงานตุ๊กตาเคเดอร์” ปี 2536 คือเรื่องราวที่ วิชัย ยอมรับเป็นเหตุการณ์ที่เกิดการสูญเสียของแรงงานครั้งใหญ่ ที่มีแรงงานเสียชีวิต 188 คน บาดเจ็บร่วม 469 คน เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในช่วงเดียวกับที่ก่อตั้งพิพิธภัณฑ์แรงงานไทย จึงต้องการให้ซากตุ๊กตาจากโรงงาน เสื้อผ้า ภาพถ่ายพนักงานมาเพื่อย้ำเตือน เรื่องความปลอดภัยในการทำงาน ซึ่งเหตุการณ์เคเดอร์ สะท้อนชัดถึงปัญหาการขาดมาตรฐานของโรงงาน ทั้งโครงสร้างอาคารที่ไม่ได้ออกแบบเพื่อให้มีวัสดุหุ้มป้องกันไฟ ทำให้เมื่อเกิดไฟไหม้โครงสร้างจึงพังทลายลงอย่างรวดเร็ว การไม่มีระบบเตือนภัย ทำให้คนงานต้องบาดเจ็บ ล้มตายจำนวนมาก จากเหตุการณ์เคเดอร์ เป็นที่มาให้ขบวนการแรงงานเคลื่อนไหวผลักดันเรื่องความปลอดภัย จนในที่สุดรัฐบาล ประกาศให้วันที่ 10 พฤษภาคม ของทุกปีเป็น “วันความปลอดภัยในการทำงานแห่งชาติ” อีกทั้งขบวนการแรงงาน ยังได้เข้าชื่อกัน 50,000 กว่ารายชื่อ เรียกร้องให้รัฐบาลตรากฎหมายว่าด้วยความปลอดภัยในการทำงาน จนนำไปสู่การออก “พ.ร.บ.ความปลอดภัยอาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน ปี 2554”](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-18_0-scaled.jpg)
![สิทธิ สวัสดิการแรงงาน ยังคงเป็นประเด็นที่ผู้ใช้แรงงานเรียกร้อง โดยเฉพาะสิทธิการลาคลอด ที่เรียกร้องมาตั้งแต่ปี 2536 จนถึงตอนนี้ขับไปแค่ 98 วันเท่านั้น ขณะที่ข้อเรียกร้องของแรงงานก้าวหน้าไปที่ 180 วัน ทั้งแม่และพ่อ รวมทั้งการให้ความสำคัญกับสวัสดิการเด็กเล็ก ซึ่งเป็นพื้นฐานที่จะทำให้มีแรงงานคุณภาพในอนาคต ขณะที่ “แรงงานแฟลตฟอร์ม” เป็นอีกประเด็นที่ถูกให้ความสนใจ โดยยกตัวอย่าง “ไรเดอร์” ที่ปัจจุบันยังมีปัญหาเรื่องสวัสดิการ ความปลอดภัยในการทำงาน](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-19_0-scaled.jpg)
![ข้อเสนอเพื่อแรงงานไทย เนื่องในวันแรงงานสากล 1 พ.ค. 2567
คือ รัฐบาลมองเห็นความสำคัญของแรงงาน สร้างความเสมอภาค เท่าเทียม ยกระดับคุณภาพชีวิต เพราะแรงงานเกือบ 40 ล้านคน เป็นส่วนใหญ่ของสังคม พวกเขาได้รับการดูแลภายใต้กฎหมายที่ต่างกัน ทั้ง แรงงานในระบบ นอกระบบ แรงงานแฟลตฟอร์ม แรงงานข้ามชาติ ล้วนมีความสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ “มันสะท้อนให้เห็นหลายเหตุการณ์แล้วว่าเราขาดแรงงานกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งไปไม่ได้เลย แต่การดูแลพวกเขากลับไม่เท่าเทียมกัน บางกลุ่มสูงมาก ขึ้นอยู่กับธุรกิจ บางกลุ่มต่ำมาก ทำให้ภาพรวมแรงงานรายได้ไม่สูง ไทยจึงติดกับดักรายได้ปานกลางถึงต่ำ ทำให้เราไม่สามารถยกระดับสังคมเราได้” วิชัย นราไพบูลย์ ทิ้งท้าย](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/05/The-active-view-for-facebook-05_0.jpg)