เจ้าหน้าที่ อ้าง ‘ไร่เหล่า’ มีสภาพฟื้นคืนเป็นป่าสมบูรณ์ หากแผ้วถางใหม่เท่ากับบุกรุกป่า ชี้ทำไร่ข้าวโพด ทำกินต่อเนื่องทุกปี ไม่นับว่าทำลายป่า ชาวบ้านย้ำไร่หมุนเวียนที่ทำกินดั้งเดิม สกน. เล็งเคลื่อนไหวจี้ฝ่ายนโยบายตอบคำถาม
วันนี้ (14 มิ.ย. 67) มูลนิธิพัฒนาภาคเหนือ โพสต์ข้อความระบุว่า เมื่อวันที่ 13 มิ.ย.ที่ผ่านมา ได้มีเจ้าหน้าที่หัวหน้าหน่วยฟื้นฟูสภาพป่าสงวนแห่งชาติ ป่าแม่โป่ง ที่ 6 จ.ลำปาง 4 คน เข้ามาในพื้นที่ชุมชนบ้านขุนอ้อนพัฒนา ต.บ้านอ้อน อ.งาว จ.ลำปาง ซึ่งเป็นพื้นที่สมาชิกสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ (สกน.) และขบวนการประชาชนเพื่อสังคมที่เป็นธรรม (พีมูฟ) โดยไม่ได้แจ้งมายังทางชุมชนให้ทราบล่วงหน้า
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/06/Screen-Shot-2567-06-14-at-14.08.17.jpg)
โดยเจ้าหน้าที่เข้าพบผู้ใหญ่บ้าน และแจ้งวัตถุประสงค์การลงมาชุมชน เพื่อต้องการเข้ามาตรวจสอบการเปลี่ยนแปลงสภาพพื้นที่ป่าในชุมชนตามคำสั่งจากกรมป่าไม้ ซึ่งทางเจ้าหน้าที่ ไม่ได้แสดงหนังสือเอกสารคำสั่งดังกล่าวแต่อย่างใด ซึ่งกรณีชุมชนบ้านขุนอ้อนพัฒนา มีพื้นที่ที่จะต้องตรวจสอบอย่างน้อย 20 แปลง
จากนั้นเมื่อเข้าพบผู้ใหญ่บ้านแล้ว เจ้าหน้าที่ได้เข้าไปยังบริเวณแปลงทำกินของชุมชน ซึ่งเป็นแปลงไร่หมุนเวียนที่เตรียมไว้สำหรับทำกินในปีนี้ โดยไม่มีตัวแทนชุมชนลงพื้นที่ไปด้วย จากนั้นตัวแทนชุมชนบางส่วนจึงติดตามเจ้าหน้าที่ไป เพื่อสอบถามถึงจุดประสงค์ที่เข้ามาในพื้นที่ แต่ได้รับแจ้งเพียงว่า “เป็นภารกิจที่ได้รับมอบหมายจากกรมป่าไม้ที่มีคำสั่งให้ตรวจสอบการเปลี่ยนแปลงสภาพพื้นที่ป่า และไม่สามารถชี้แจงรายละเอียดในเชิงลึกได้”
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/06/Screen-Shot-2567-06-14-at-14.08.53.jpg)
ส่วนพิกัดรายแปลงที่ต้องตรวจสอบนั้น ระบุชัดเจนใน “ระบบพิทักษ์ไพร” แต่ทางเจ้าหน้าที่ไม่สามารถเปิดแผนที่ให้ชาวบ้านดูได้ โดยอ้างว่าต้องใช้สัญญาณอินเทอร์เน็ตในการเข้าสู่ระบบ หลังจากเจ้าหน้าที่ตรวจสอบพื้นที่ไปประมาณ 4-5 แปลง ทางชุมชนได้พูดคุยเจรจากับเจ้าหน้าที่เรื่องแปลงไร่หมุนเวียนที่เป็นพื้นที่ทำกินดั้งเดิม โดยได้ใช้แผนที่โฉนดชุมชนประกอบการชี้แจงให้เจ้าหน้าที่เกิดความเข้าใจในระบบการหมุนเวียนพื้นที่ของไร่หมุนเวียนที่ต้องมีการพักฟื้นแปลงทำกิน 7-10 ปี ก่อนจะเวียนมาใช้ประโยชน์อีกครั้งหลังการพักฟื้นครบตามจำนวนปีที่เหมาะสม หรือที่ทางชุมชนเรียกว่า “ไร่เหล่า” โดยระหว่างการพักฟื้นแปลงไร่หมุนเวียนนั้น ต้นไม้และพืชพันธุ์ในแปลงพักฟื้นจะเจริญเติบโตขึ้นตามระยะเวลา ซึ่งทางหน่วยงานจะตีความว่าไร่เหล่าที่กำลังพักฟื้นนั้นกลายเป็นพื้นที่ที่มีสภาพป่าสมบูรณ์ เมื่อถึงปีที่ครบรอบการพักฟื้น แล้วทางชุมชนจะเตรียมพื้นที่ในการปลูกข้าว ทางหน่วยงานจึงเข้าใจว่าเป็นการบุกรุกพื้นที่ป่าใหม่ ทั้งที่ความจริงแล้วเป็นพื้นที่ทำกินเดิม
เธียรชัย สกุลกระวี ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านชุมชนบ้านขุนอ้อนพัฒนา เปิดเผยว่า หน่วยงานเคยลงพื้นที่มาตรวจสอบแปลงทำกินเมื่อหลายปีก่อน ครั้งนี้จึงเป็นการลงพื้นที่มาตรวจสอบในรอบหลายปี ส่วนตัวเห็นว่า การดำเนินการในพื้นที่ของเจ้าหน้าที่ไม่ค่อยเหมาะสม ทั้งการไม่ประสานงานเพื่อแจ้งให้ทางชุมชนทราบล่วงหน้า การเข้าไปตรวจสอบในแปลงทำกินโดยที่ไม่มีตัวแทนชุมชนไปด้วย รวมถึงท่าทีในการสื่อสารของเจ้าหน้าที่บางราย ที่ไม่มีความเข้าใจเรื่องวิธีการใช้พื้นที่แบบไร่หมุนเวียนที่ต้องมีการพักฟื้น อีกทั้งยังกล่าวกับชาวบ้าน ว่า ถึงไร่เหล่าจะเป็นพื้นที่ทำกินเดิม แต่เมื่อถูกพักฟื้นจนมีสภาพสมบูรณ์คล้ายป่า เมื่อกลับมาแผ้วถางเพื่อเตรียมทำกินอีกครั้ง ก็จะนับว่าเป็นการบุกรุกป่าใหม่อยู่ดี ส่วนพื้นที่ที่มีการทำกินอย่างต่อเนื่องทุกปี เช่น ไร่ข้าวโพด ไร่ขิง เจ้าหน้าที่ชี้แจงว่าไม่นับเป็นการบุกรุกหรือทำลายป่า เพราะเป็นพื้นที่ที่ใช้ประโยชน์ต่อเนื่องทุกปี
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/06/Screen-Shot-2567-06-14-at-14.09.05.jpg)
“มีเจ้าหน้าที่คนหนึ่งพูดว่า ไร่หมุนเวียนที่พักฟื้นไว้แล้วต้นไม้มันโตขึ้น ก็จะถือว่าเป็นสภาพป่า ถ้าชาวบ้านจะแผ้วทางเพื่อทำกินก็จะถือว่าบุกรุก แล้วจะยึดพื้นที่คืนเพื่อนำไปปลูกป่า หากชาวบ้านยอมให้ยึดพื้นที่ก็จะไม่มีการดำเนินคดี พอเราพยายามใช้แผนที่โฉนดชุมชนในการยืนยัน เขาเลยบอกว่าจะรายงานหัวหน้าไปตามที่ชาวบ้านบอกก็แล้วกัน ซึ่งเราก็ไม่รู้ว่าเขาจะรายงานแบบนั้นจริงไหม”
เธียรชัย สกุลกระวี
ขณะที่ สมชาติ รักษ์สองพลู ที่ปรึกษาสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ และผู้ใหญ่บ้านชุมชนบ้านกลาง อ.แม่เมาะ จ.ลำปาง ได้ลงพื้นที่ไปยังชุมชนบ้านขุนอ้อนพัฒนา เพื่อร่วมตรวจสอบเหตุการณ์ดังกล่าว พร้อมระบุว่า สถานการณ์ค่อนข้างน่ากังวล โดยเฉพาะอย่างยิ่งการที่เจ้าหน้าที่มีการสื่อสารกับชาวบ้านในเชิงข่มขู่ว่าจะยึดแปลงไร่เหล่าที่เป็นพื้นที่ทำกินเดิมเพื่อนำไปปลูกป่าฟื้นฟู ยิ่งสะท้อนให้เห็นชัดว่า นโยบายในการเพิ่มพื้นที่ป่า 40% ตามแผนแม่บทป่าไม้ยังคงอยู่ พ.ร.บ.ป่าสงวนแห่งชาติ ปีพ.ศ.2507 ก็ระบุไว้ชัดเจนว่าต้องสงวน รักษา และป้องกันป่าไว้ โดยให้บังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มงวด ส่วนตัวเห็นว่า เมื่อสถานการณ์เป็นเช่นนี้ ชุมชนชาติพันธุ์อาจต้องมีการรวมตัวเพื่อเคลื่อนไหวในระดับนโยบายต่อไป
![](https://theactive.net/wp-content/uploads/2024/06/Screen-Shot-2567-06-14-at-14.09.28.jpg)
“สถานการณ์ค่อนข้างเร่งด่วนและน่ากังวล อย่างบ้านขุนอ้อน เพิ่งหยอดข้าวในไร่หมุนเวียนไปแค่ 2 แปลง แล้วชาวบ้านที่เหลือจะเข้าไปทำกินอย่างปกติสุขได้ยังไง ถ้าเจ้าหน้าที่พูดมาขนาดนั้น และไม่ใช่มีแค่ขุนอ้อนบ้านเดียวที่กำลังเจอสถานการณ์แบบนี้ เมื่อวานทางเจ้าหน้าที่ก็บอกว่ามีแผนจะลงตรวจสอบบ้านอื่น ๆ ตามคำสั่งด้วยเหมือนกัน มันเลยเป็นสถานการณ์ใหญ่ระดับกฎหมายนโยบาย ซึ่งต้องมีแนวทางที่ชัดเจนเพื่อให้ชาวบ้านยังทำกินแบบไม่ต้องกังวลใจแบบนี้”
สมชาติ รักษ์สองพลู